اين شهر وارث علوم اسكندرانى بود ؛ علومى كه از اسكندريه به انطاكيه و سپس به اين شهر انتقال يافته بود . ذخاير علمى موجود در اين كانون به وسيلهء مسيحيان نسطورى به سرزمينهاى دوردستى چون ايران انتقال يافت . « 1 » 2 - 2 . جندى ( گندى ) شاپور اين شهر به وسيلهء شاپور يكم و به منظور نگهدارى اسيران جنگى روم ساخته شد و به تدريج به يك مركز علمى تبديل گرديد . در اين شهر علومى چون پزشكى ، رياضيات و منطق از روى متون يونانى به سريانى ترجمه و تدريس مىگرديد . « 2 » 3 - 2 . صابئان حرّان « 3 » جامعهء دينى صابئان حران عامل انتقال معتقدات مكتب فيثاغورسى به جهان اسلام بودند . ريشهء اين جامعه به ادريس پيغمبر مىرسيد ؛ و اينان اطلاعات زيادى دربارهء نجوم و رياضيات داشتند و اصول عقايد فلسفىشان به فيثاغورسيان شباهت داشت . « 4 » نهضت ترجمه و رونق بيت الحكمه ، گذشته از حمايتهاى مالى دستگاه خلافت ، مرهون وجود مترجمان بزرگى بود كه در اين دوره ظهور كردند . مترجمان اين دوره هم خود دانشمند بودند و هم به زبانهاى علمى رايج دنيا همچون ، سريانى ، يونانى ، هندى و فارسى آشنايى و تسلط داشتند . در اينجا براى نمونه به نام و نقش چند تن از آنها به طور خلاصه اشاره مىگردد . 1 . ابوزكريا يوحنّا بن ماسَوَيْه ( متوفاى 857 ) : از مسيحيان نسطورى جندىشاپور كه در مغرب زمين به مسومايور شهرت دارد . « 5 » 2 . على طبرى : وى فرزند سهل ربّن طبرى و به قولى نخستين كسى بوده كه به ترجمهء

--> ( 1 ) . علم و تمدن در اسلام ، ص 28 ( 2 ) . همان ( 3 ) . صابئين يا صابئون يا صابئه ، فرقهء مذهبى قديم در بين النهرين كه مركز اصلى آن حران بود . ( دايرة المعارف فارسى ) ( 4 ) . علم و تمدن در اسلام ، ص 28 ( 5 ) . علوم اسلامى و نقش آن در تحول علمى جهان ، آلدو ميدلى ، ترجمهء محمدرضا شجاع رضوى و اسدالله علوى ، ص 158